عسل طبیعی

حرف زدن زنبور عسل
هرگاه تکه ای شان پر از عسل را عمداً در نقطه ای بگذاریم و در آن نزدیکی ها کندوهایی با جمعیت زنبور عسل باشد، پس از مدت کوتاهی زنبوری آن را کشف کرده و آنقدر که بتواند از عسلش برداشته با خود به کندو می برد. بعد از گذشت دقایقی، تعدادی زنبور عسل به آنجا روی می آورند و از آن پس مرتب تعدادشان زیاد و زیادتر می گردد، بدون این که زنبور اول یا زنبور کاشف دوباره به محل عسل برگشته و زنبورهای دیگر را به آن جا راهنمایی کرده باشد. حال چطور ممکن است که چنین چیزی اتفاق بیفتد؟ مسأله ای است که انسان را به سمت این اعتقاد سوق می دهد که شاید زنبورها امکاناتی داشته باشند که به کمک آن ها قادرند یکدیگر را از وجود شهد در نقطه ی معینی آگاه کنند. این اعتقاد زمانی محکم می گردد که ملاحظه می کنیم که تمام زنبورهایی که برای استفاده از عسل به نقطه مزبور آمده اند به یک کندو تعلق دارند و هنگامی مسجّل می گردد که می بینیم این کندو دقیقاً همان کندویی است که زنبور کاشف عسل نیز بدان تعلق دارد.
برای روشن شدن موضوع دست به آزمایش زیر می زنیم. یک کندوی شیشه ای آزمایشی و پر از زنبور عسل انتخاب کرده، آن را در مکانی مستقر می کنیم. در نزدیکی آن میزی گذاشته و روش ظرف کوچکی پر از عسل می گذاریم. بعد از مدت کوتاهی معمولاً زنبورها به آن جا روی می آورند. پشت همه ی زنبورهایی که برای خوردن عسل به آنجا می آیند را با رنگ و قلم موی ظریف یک نقطه ی سفید می گذاریم، پس از بازگشت آن ها به رفتارشان در داخل کندوی شیشه ای دقت می کنیم. آن ها نخست به تغذیه یک یا چند زنبور با عسلی که از خارج آورده اند می پردازند.
آن گاه در روی قاب شروع به رقصیدن کرده و مرتب روی یک دایره حرکت می کنند. به محض این که به آخر دایره رسیدند ناگاه برگشته و از سمت مقابل باز روی همان دایره می دوند و این کار را بارها و به سرعت تکرار می کنند. عده ای از زنبورها ملتف این رقص دایره ای شده دنبالش می دوند و با شاخک ها پشت سر هم با بدن زنبور رقاص تماس می گیرند و طرز رقصیدن شان را خوب بررسی می کنند. آنگاه بدون استفاده از کمک دیگری مستقیماً و بی اشتباه به همان مکانی می روند که زنبور رقاص شهد یا عسل را از آنجا یعنی روی میز آورده بوده. زنبورهای بعدی نیز یکی پس از دیگری با زنبور رقاص تماس گرفته و دنبالش مستقیماً به سمت میز پرواز می کنند.
و اما اینکه چطور توانستند تا این حد آسان و بدون داشتن راهنما محل شربت را پیدا کنند، موضوع جالبی است که به نوع رقص زنبور رقاص مربوط می شود آن ها به وسیله ی رقص، محل مورد نظر را به یکدیگر نشان می دهند. یعنی رقص برایشان وسیله ای است برای حرف زدن و فهماندن مقاصدشان. اگر جای شربت نزدیک کندو بود فوری آن را پیدا کرده و اگر دورتر و در چند صد متری و یا یک کیلومتری قرار داشت، برای پیدا کردنش به زمان بیشتری نیاز دارند.
رقص دایره ای معنی اش این است که فاصله ی کندو تا محل شهد کم، مثلاً 25 متر است، اگر شهد طبیعی یعنی؛ زنبور آن را مستقیماً از گل جمع آوری کرده باشد، در این حال مقداری از بوی گل مزبور را نیز با خود به کندو می آورد تا کمی از آن را بین زنبورهایی که تصمیم به رفتن به محل شهد را خواهند گرفت داده و به این وسیله آن ها راحت تر گل و یا گل های مورد نظر را پیدا کنند. زنبور قادر است این بو را مدت خیلی زیادی در خود نگه دارد، این کار به کمک موهای زیادی که در بدن زنبور وجود دارند و شاید هم به کمک مومی که روی کیتین زنبور را پوشانده و به ویژه به کمک مجاری تنفسی اش ممکن می گردد. وی بوی گل را از طرفی مدت زیادی در خود نگه داشته و از طرف دیگر آن را خیلی به آرامی پس می دهد.
حال اگر زنبور مثلاً بوی گل گیلاس را با خود به کندو آورده باشد، هنگام رقص، زنبورهای دیگر ضمن بررسی وضع رقص، کمی از بوی گل گیلاس را نیز گرفته و مستقیماً به سمت محل شهد پرواز می کنند. در آنجا منحصراً به جستجوی گل های گیلاس خواهند پرداخت و کاری به کار سایر گل ها که در آن منطقه وجود دارند نخواهند داشت. در این کار یک هدف بسیار مهم وجود دارد و آن این که:
زنبوری که در جستجوی شهد است فقط روی گل های گیلاس می نشیند و ناخودآگاه گرده یا نریت یک گل گیلاس که به موهای بدنش چسیده اند را روی مادگی گل یا گل های دیگر گیلاس حمل و آن را بارور می کند که در نتیجه میوه به وجود می آید و مقدار محصول درخت گیلاس بالا می رود. این بالاترین و بهترین خاصیت زنبور عسل از نظر کشاورز و باغ دار است. هرگاه وی از گل های گیلاس به گل های هلو برود و گرده گیلاس را روی مادگی هلو انتقال دهد. در چنین وضعی میوه ای تشکیل نمی گردد.
با بهره برداری از همین خاصیت جالب می توان زنبورها را به سمت نوع گلی که انسان مایل به راهنمایی زنبور به سمتش می باشد، فرستاد یعنی عملاً با زنبور حرف زد.
فرض کنیم که در منطقه ای چندین نوع گل از جمله گل اسپرس وجود دارد و زنبورها روی همه ی گل ها پرواز کرده و در این میان به گل اسپرس توجهی نشان ندهند. شما هم قبلاً برنامه ریزی کرده باشید که از گل اسپرس مقداری بذر برای توسعه ی کاشت آن در سال آتیه بگیرید. در این صورت ناچارید که از زنبورها بخواهید تا از پرواز بر روی سایر گل ها صرف نظر کرده و فقط روی گل های اسپرس بروند و آن ها را بارور کنند. اگر زنبور روی گل های اسپرس پرواز نکرده و گل هایش را بارور نکند، محصول بذر اسپرس بسیار کم خواهد بود. برای این کار باید حدود 30 عدد گل اسپرس را داخل 1 لیتر شربت فرو برده پس از نیم ساعت گل ها را بیرون آورد و شربت را صبح خیلی زود و قبل از طلوع آفتاب داخل کندو گذاشت تا زنبورها آن را بخورند. از آنجایی که با خوردن شربت بوی گل اسپرس را نیز دریافت داشته اند، به محض طلوع خورشید گل های دیگر را رها کرده، فقط دنبال گل اسپرس می روند و نتیجه آن هم هنگام برداشت محصول بالطبع، ازدیاد بذر اسپرس خواهد بود. البته شرط موفقیت این است که در منطقه به اندازه ی کافی، مثلاً چند هکتار گل اسپرس وجود داشته باشد.
اگر فاصله محلی که شهد در آنجا به وسیله ی زنبور کشف شد تا کندو بیشتر از آنچه قبلاً ذکر شده باشد، وضع رقص عوض می شود به طوری که زنبور با این نوع رقص که به نام نیم دایره ای معروف است هم فاصله و هم سمت و هم محل شهد را به زنبورهای دیگر می فهماند. در فواصل بیش از 100 متر طرز این رقص خیلی واضح تر است. در این رقص زنبور نخست فاصله ای را مستقیم رفته آن گاه به سمت چپ یک نیم دایره را طی می کند تا به اول خط مستقیم برسد. بعد همان خط مستقیم را دوباره پیموده سپس نیم دایره دیگری ولی این بار برعکس دفعه پیش به سمت راست ترسیم می کند. به طوری که مجموعه ی دو نیم دایره با هم تقریباً یک دایره را به وجود می آورد. وی همیشه هنگام عبور از خط مستقیم شکمش را به سرعت به سمت راست و چپ تکان می دهد و یا بهتر بگویم می لرزاند.
زنبورهای دیگر که از موضوع مطلع می شوند به سمت محل شهد پرواز می کنند. سرعت رقص رابطه ی معکوس با فاصله ی کندو تا محل شهد دارد. هر چه رقص آرامتر باشد فاصله ی کندو تا محل شهد بیشتر است. (حداکثر 11 کیلومتر) هرگاه مثلاً فاصله فقط 100 متر باشد رقص خیلی سریع بوده و حدود 40 بار و اگر فاصله 500 متر باشد فقط 24 بار در هر دقیقه تکرار می گردد. سمت محل شهد همان سمتی است که زنبور در آن قسمت هنگام رقص نیم دایره ای مستقیم راه می رود. فواصل بین 25 تا 100 متر را زنبورها به وسیله ی رقص هایی که حد فاصل بین رقص دایره ای و رقص نیم دایره ای است نشان می دهند. این رقص ها در نژادهای مختلف فرق می کنند و تاکنون 8 نوع از آن دیده شده است.
زنبورهای کار کشته و با تجربه در هر نقطه از کندو نمی رقصند. بلکه به دنبال جایی می گردند که در آن مکان تعداد زیادی از کارگرهای بیکار در انتظار خبر نشسته اند. آن ها به کمک رقص، لمس کردن و بوییدن از سمت، فاصله، محل، مقدار و نوع شهد مطلع گشته فوراً به همان طرف پرواز می کنند.
زنبورها قادرند تک تک انواع گل ها را از روی فرم، بو و رنگ شان و همچنین زمانی را که این گل ها شهد می دهند به راحتی تشخیص دهند. علاوه بر این می توانند در کمال دقت مقدار گل و همچنین مقدار درصد قندی که در شهد وجود دارد را نیز به کارگرانی که در کندو منتظر همین اطلاعات نشسته اند به کمک رقص خبر دهند و کارگران نیز آن ها را دقیقاً می فهمند.
جمعیتی که کندوی پر از عسل است زنبورهایش در مقابل رقص ها کمتر عکس العمل نشان می دهند بر عکس جمعیتی که کندویش خالی است به محض مشاهده رقص زنبورهایش فوری و به سرعت به سمت محل شهد پرواز می کنند تا هر چه ممکن است بیشتر شهد به کندویشان حمل کنند. این موضوع می تواند نکته ی جالبی برای زنبوردارانی که تصمیم برداشت محصول زیادی از کندوهایشان را دارند باشد. چون در فصول و همچنین نقاطی که به اندازه کافی گل و شهد در طبیعت وجود دارد، هر چه تندتر و زود زود کندوهایشان را خالی کنند، زنبورها هم در مقابل رقص ها حساسیت زیادتری نشان داده، تحریک به جمع آوری عسل می شوند و در نتیجه محصول بیشتری می دهند.
جمعیت های کم عسل حتی شهدهایی که غلظت کمتر دارند، یعنی مقدار درصد مواد قندی آن کم است، را نیز جمع آوری می کنند، حال آن که جمعیت های پر عسل اصلاً به دنبالش نمی روند.
امروز انسان موفق شده که مفهوم این حرکات را بفهمد و حتی با آن ها رابطه برقرار کند (حرف بزند). جالب این است که موجودات عجیب در هر منطقه ای حرکاتشان با هم فرق دارد (لهجه هایشان متفاوت است) تفاوت این حرکات بستگی به نژاد و موقعیت جغرافیایی دارد. در کنار همه ی این ها انواع رقص هایی نیز وجود دارند که با وجود زحمات زیاد دانشمندان، هنوز شناخته نشده اند.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید