عسل طبیعی

تفکیک جنسیت ماده ها
تحقیقات و مطالعات متعددی که تاکنون در مورد تفکیک جنسیت در زنبورها انجام شده نشان داده است که معمولاً زنبورهای نر هاپلوئید بوده و از تخم های غیربارور به وجود می آیند و ماده ها دیپلوئید بوده و از تخم های بارور حاصل می شوند. بنابراین بحث اصلی در مورد تفکیک جنسیت در شکل ماده ها است. در زنبورهای انفرادی یا نیمه اجتماعی اصولا جنسیت یا تفکیک شکل ماده ها کاملا مشخص نیست. ولی در زنبورهای اجتماعی اولیه مثل زنبورهای مخملی از جنس بمبوس تفکیک جنسیت ماده ها از روی رفتار آن ها مشخص می شود و از نظر ظاهری کاملاً مشخص نیستند، در حالی که زنبورهای اجتماعی اغلب شک یا جنسیت ماده ها نه تنها از نظر رفتاری بلکه از نظر ظاهری نیز کاملاً مشخص و تفکیک یافته اند. مثلا در مورچه ها جنس ماده به اشکال مختلف ملکه، کارگرها و سربازها دیده می شوند که از نظر ظاهری و رفتاری با یکدیگر تفاوت دارند.
در زنبور عسل تفکیک جنسیت ماده ها به شکل بسیار بارزی در ملکه و کارگرها مشاهده می شود. از نظر ظاهری اختلافات بسیار بارزی با یکدیگر دارند و از نظر رفتاری نیز تفاوت های عمده و اساسی از خود نشان می دهند. زنبور کارگر که ماده های عقیم هستند دارای رفتار بسیار پیچیده بوده و اکثر فعالیت های کلنی در داخل و خارج کندو از جمله نظافت داخل کندو، تغذیه نوزادان، ترشح موم، ساختن شان، مراقبت از کلنی، جمع آوری شهد، گرده گل، آب، بره موم و غیره به عهده آنها است. در حالی که ملکه ی ماده بارور بوده و فقط وظیفه ی تخم گذاری و تولید نوزادان را به عهده داشته و رفتارهای پیچیده و فعالیت های متعددی ندارد. از نظر تکاملی کارگرها نسبت به ملکه شباهت بیشتری به اجداد خود دارند. در تکامل حشرات اجتماعی پدیده ی فوق الذکر مشهود است. به عبارت دیگر در طول دوران تکاملی به تدریج که حشرات از زندگی انفرادی به طرف اجتماعی گرایش پیدا کرده تا به حد زندگی اجتماعی امروزه رسیده اند. ماده های بارور رفتارهای اولیه خود را از دست داده اند و اساساً وظیفه ی تخم گذاری را عهده دار شده اند. ولی ماده های عقیم رفتارهایشان پیچیده تر شده و یا حداقل رفتارهای اولیه خود را حفظ کرده اند.
عوامل موثر در تفکیک ماهیت ماده ها در زنبورها
تاکنون برای تفکیک ماده ها علل مختلفی را ذکر کرده اند از جمله:
1 ـ‌ عوامل ژنتیکی: در زنبورهای جنس Melipona مشاهده شده که نسبت تولید ملکه به کارگرها یک به سه است. بنابراین کاملاً مشخص است که تفکیک جنسیت ماده ها به وسیله ی دو ژن (2 alleles) صورت می گیرد یعنی این که اگر هموزیگوت باشد به تولید کارگرها و اگر هتروزیگوت باشد به تولید ملکه منجر خواهد شد. در این زنبورها گرچه ترکیب غذای لارو نیز در تفکیک ماهیت ماده موثر است ولی نقش ژن ها عامل اصلی می باشد.
2 ـ‌ عوامل محیطی: عوامل مختلف محیطی ممکن است منجر به تفکیک ماهیت ماده شود مثلاً در مورچه ها در صورتی که دوره رشد جنینی در تخم در خلال زمستان صورت گیرد رشد آن ها سریع بوده، درشت تر شده و حاوی مقدار بیشتری RNA خواهند شد و نهایتاً به ملکه تبدیل خواهند شد، برعکس در صورتی که رشد جنینی در طول تابستان انجام شود لاروها کوچک تر شده و مقدار RAN آنها کمتر و به کارگرها تبدیل خواهند شد.
3 ـ‌ علل تغذیه ای: در بعضی از زنبورها مثل زنبور عسل، بعضی از زنبورهای پارازیت، مورچه ها و زنبورهای مخملی ترکیب شیمیایی غذای دوره لاروی نقش اساسی در تعیین و تفکیک جنسیت ماده ها دارد. مثلاً در شرایط طبیعی در صورتی که ملکه ی زنبور عسل کشته شده و از بین برود اگر داخل کندو نوزاد جوان (لاروهای سنین اولیه) وجود داشته باشد زنبورهای کارگر یک یا چند سلول کارگری حاوی نوزادان جوان را تغییر شکل داده و به سلول ملکه تبدیل می کنند. سپس به لارو موجود در آن ها به مقدار زیادی ژله ی سلطنتی داده به طوری که پس از مدتی تبدیل به ملکه خواهد شد. بنابراین در این جا نوع غذا عامل اصلی تفکیک ماهیت ماده محسوب می شود. همان طور که قبلاً گفته شد در زنبورها وضعیت هاپلو ـ دیپلوئیدی آن ها عمومیت داشته، نرها هاپلوئید و ماده ها دیپلوئید می باشند. جفت گیری افرادی که از نظر ژنتیکی به هم باهت داشته باشند منجر به مرگ و میر در نوزادان شده و قدرت ادامه ی حیات آن ها در نسل های مختلف کاهش می یابد. گرچه زنبورهای نر از نظر ژنتیکی هاپلوئید هستند ولی برای اولین بار روتن بوهلر در سال 1957 نرهای زنبور عسل را مشاهده کرد که ترکیب بافت های آن هاپلوئید و دیپلوئید بودند. متعاقب آن محققین دیگر این اکتشافات را تأیید کردند. تا قبل از این کشف چنین تصور می شد که تخم های هموزیگوت دیپلوئید می میرند و قابلیت ادامه ی حیات نداشته و نمی توانند به زنبور نر تبدیل شوند. ولی وویک در سال 1962 و 1963 ثابت کرد که تخم های دیپلوئید نر تفریخ شده ولی لاروهای حاصله به وسیله ی زنبورهای کارگر خورده می شوند. این محقق در مطالعات مختلف به این نتیجه رسید که تخم های دیپلوئید نر که در شرایط طبیعی قادر به ادامه ی حیات نیستند را می توان به طور مستقیم و مجزا از کلنی و در داخل انکوباتور پرورش داده تا این که تبدیل به زنبور نر دیپلوئید شوند.
وویک در سال 1967 در بیست و یکمین کنگره بین المللی تحقیقات زنبور عسل، علت خورده شدن لاورهای نر دیپلوئید در داخل کندو توسط زنبورهای کارگر را بدین صورت گزارش کرد که «فرمون» مخصوصی توسط لاروهای نر دیپلوئید منتشر می شود که زنبورهای کارگر با دریافت این فرمون به وجود آن ها پی برده و رفتار غریزی هم خوارگی آن ها تحریک شده که منجر به خوردن این گونه لاروها می گردد.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید