عسل طبیعی

اهمیت زنبور عسل
در گذشته عامل اصلی توجه به زنبور عسل، نقش این موجود در تولید عسل بوده که مورد مصرف غذایی و دارویی قرار می گرفته است، ولی امروزه با پیشرفت علم و آشکار شدن سایر فواید زنبور عسل در رده های مختلف و نیز فرآورده های متنوع آن، این حیوان خانگی در زندگی انسان از جهان بسیاری اهمیت دارد که برخی از مهم ترین آن ها عبارتند از:
الف ـ‌ اهمیت زنبور عسل در کشاورزی و محیط زیست: در ایران و بعضی از کشورهای دیگر، زنبور عسل بیشتر به خاطر تولید عسل و احیاناً موم نگهداری می شود؛ در حالی که اروپا و آمریکا علت اصلی نگهداری زنبور عسل، تولید محصولات فرعی آن و نقش مهمی در عمل گرده افشانی می باشد.
در اکثر گیاهان گل دار، گرده افشانی به صورت غیر مستقیم بوده و به وسیله ی باد، حشرات و انسان ها صورت می گیرد. ثابت شده است که سهم زنبور عسل در این نوع گرده افشانی ها، بیشتر از 90 درصد می باشد.
با وجود این که حشرات گرده افشان زیاد هستند، ولی تنها حشره ای که می تواند گرده افشانی را به حد اعلی و در نهایت کمال انجام دهد، زنبور عسل است.
یکی از امتیازات زنبور عسل نسبت به حشرات گرده افشان دیگر در این است که این حشره به گل وفادار است، همانطور که در صفحات قبل خواندید وقتی که اولین زنبور از کندو خارج شد و به سوی یک گل خاص مثلاً گل زردآلو پرواز کرد، در همان پرواز تا جایی که برایش امکان دارد، از گل زردآلو استفاده خواهد کرد. به علاوه، این زنبور به محض برگشت به کندو با رقص های مخصوص، زنبورهای دیگر را نیز به طرف همان گل ها هدایت می کند؛ به طوری که آن زنبورها نیز با وجود گل مزبور بر روی گل دیگری نخواهند نشست، در نتیجه گرده افشانی همان نوع گل، در حد اعلای خود انجام خواهد شد.
بدین معنی که گرده ی هر نوع گلی بر روی مادگی همان نوع گل انتقال می یابد. ولی بسیاری حشرات گرده افشان دیگر فاقد این خاصیت هستند. آزمایش های متعدد نشان داده اند که به علت این که درختان میوه گرده های چسبناکی دارند، بیشتر از سایر نباتات محتاج گرده افشانی توسط زنبور عسل هستند.
زنبور عسل نه تنها در کمیت محصولات باغی و زراعی اثر بارزی دارد،‌ بلکه در کیفیت آن ها نیز خیلی موثر می باشد، از این جهت است که در کشورهای مترقی، باغ داران و زارعین همه ساله کندوهای زنبور عسل را اجاره کرده و در باغ ها و مزارع خود مستقر می کنند؛ به طوری که در این کشورها زنبورداران حدود چهل درصد درآمد خود را از این راه به دست می آورند.
علاوه بر این، امروزه با افزایش کاربرد سموم دفع آفات نباتی و تغییرات شدید محیطی توسط انسان ها، شاهد از بین رفتن تعداد زیادی از گرده افشان های طبیعی گیاهان هستیم، اما زنبور عسل به دلیل قابلیت کنترل و جابه جایی، در این شرایط نیز به صورت انبوه، تکثیر می شود و فعالیت می کند و به راحتی می تواند خلاء ناشی از نابودی سایر گرده افشان های طبیعی را جبران کند. بنابراین در کشاورزی مدرن این سه ویژگی زنبور عسل، یعنی زندگی اجتماعی، رفتار تک گلی و قابلیت تکثیر و کنترل، در گرده افشانی محصولات مختلف، اهمیت فوق العاده ای دارد.
علاوه بر ویژگی های ذکر شده، زنبور عسل تنها حشره ای است که بهداشت و پاکیزگی را کاملاً رعایت می کند. اگر طبیعت زنبور عسل به گونه ای باشد که بر روی مواد کثیف و آلوده بنشیند، این عوامل میکروبی باعث می شوند که گرده ی گل که پروتئین بالایی دارند، فاسد شده و قابلیت باروری مادگی را از دست دهد.
ب ـ‌اهمیت فرآورده های زنبور عسل به عنوان غذا و دارو: زنبور عسل دو نوع محصول تولید می کند که عبارتند از:
1 ـ‌ محصولات خارج کندو: زنبور عسل این نوع محصولات را با پرواز به خارج از کندو تولید می کند که شامل عسل، عسلک، بره موم و گرده می باشند.
2 ـ محصولات داخل کندو: این نوع محصولات، توسط غدد معینی در زنبور عسل و در داخل کندو تولید می شوند و مورد استفاده قرار می گیرند.
تمامی این فرآورده ها دارای ارزش غذایی و دارویی هستند، به طوری که عسل و عسلک در تمدن های باستانی معروف مانند مصر، بین النهرین، ایران، یونان، هند و چین به خوبی شناخته شده بوده اند و جزء پر مصرف ترین داروها محسوب می شدند. این دو فرآورده در طب جدید نیز همانند طب سنتی، در درمان زخم ها، بیماری های گوارشی و چشمی به کار می روند. گرده یکی از بهترین مکمل های غذایی و دارویی است و در درمان آلرژی ها استفاده می شوند. بره موم دارویی است که بیشترین فضای داخل کندو را به خود اختصاص می دهد و خاصیت آنتی بیوتیکی آن مشخصه ی اصلی اش محسوب می شود. موم در صنایع قدیم و جدید، به ویژه در صنایع دارویی کاربرد وسیعی دارد. ژله ی رویال نیز از فرآورده های جدید زنبور عسل است که در حال حاضر به عنوان یک مکمل نیروبخش و جزیی از ترکیب فرآورده های زیبایی، مورد توجه خاص است.
در دهه های اخیر، زهر زنبور عسل در درمان بیماری ها و التهاب های مفصلی کاربرد فراوان یافته است.
ج ـ اهمیت زنبور عسل نزد مسلمانان: سوره ی شانزدهم قرآن مجید، زنبور عسل نام دارد و دو آیه ی این سوره به مهم ترین نکات مربوط به زنبور عسل پرداخته است که این نکات عبارتند از: ویژگی های خانه سازی، خصوصیات رفتاری، تغذیه ای آن و بالاخره خواص و محصولات زنبور عسل برای انسان.
تنها داروی مادی که قرآن مجید به آن اشاره کرده، عسل است. این توجه خاص به زنبور عسل و فرآورده های آن، که پس از قرآن در روایات ائمه ی اطهار و گفته های دانشمندان اسلامی نیز آمده، مبین اهمیت این موجود است.
در این باره، با توجه به محدودیت نوشتار، فقط به ذکر یک روایت از پیامبراکرم(ص) بسنده می کنم که می فرماید: «مومن مانند زنبور عسل است. همه چیزش نیکوست، همان گونه که همه چیز زنبور عسل پاک و نیکو است».
با توجه به موارد فوق، شاید بتوان ادعا کرد که زنبور عسل تنها جانور مقدس در نزد مسلمانان است.
د ـ اهمیت زنبور عسل در ایجاد اشتغال مولد: به طور کلی می توان انتظار داشت که به ازای افزایش هر پنجاه کندو یک شغل آن هم فقط در قسمت پرورش زنبور عسل ایجاد شود؛ لذا با توجه به پتانسیل های کشور در این زمینه و امکان افزایش کلونی های زنبور عسل تا 20 درصد، در کوتاه مدت می توان انتظار داشت که هشت هزار شغل جدید و فرصت های شغلی دیگر در بخش فرآوری و فروش محصولات زنبور عسل ایجاد شود.
علاوه بر این، با توجه به ویژگی های تغذیه ای زنبور عسل، مشاغل ایجاد شده جزو مولدترین مشاغل ممکن نیز خواهند بود، زیرا که بر خلاف سایر رشته های دامپروری، در زنبورداری به ازای کمترین مصرف و هزینه، بالاترین میزان تولید امکان پذیر است.
در حال حاضر بانوان در سطح دنیا استقبال زیادی از شغل زنبورداری کرده اند، به طور مثال در هندوستان بانوان زیادی به این فعالیت اشتغال دارند. استقبال زیاد بانوان از شغل زنبورداری به سه علت است:
1 ـ‌ راحتی و سبکی شغل زنبورداری: در این شغل به فعالیت بدنی زیادی نیاز نیست و بانوان می توانند بدون زحمت و خستگی به این فعالیت بپردازند.
2 ـ‌ قابل اجرا بودن شغل زنبورداری در هر محل و هر شرایط: مسلم است که بهترین مناطق برای انجام زنبورداری مناطق پر گل، مزارع کشاورزی و مراتع غنی از منابع شهد و گرده می باشد. اما در صورت لزوم، می توان در مناطق شهری نیز که در آن ها منابع گل و گیاه کمیاب است، به این فعالیت پرداخت.
3 ـ‌ عدم انتقال بیماری به انسان: زنبور عسل تنها دام اهلی است که بیماری مشترکی با انسان ندارد، بنابراین، این موجود نمی تواند هیچ بیماری را به انسان ها منتقل کند.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

moharam